FIDIC Engineer İşverenin temsilcisi mi, tarafsız karar verici mi?

En net cevap şudur: iki tanım da doğru olabilir; ancak aynı anda ve aynı görev için değil. 2017 Red ve Yellow Book altında Engineer İşveren tarafından atanır ve sözleşmenin verdiği olağan contract administration görevlerini yürütürken genel olarak İşveren adına hareket ettiği kabul edilir. Fakat Engineer Clause 3.7 kapsamında agreement teşvik etme veya determination yapma aşamasına geçtiğinde sözleşme beklenen yaklaşımı açıkça değiştirir: Engineer taraflar arasında neutral davranmalı ve ilgili koşulları dikkate alarak fair determination yapmalıdır. Engineer'ı tamamen bağımsız bir hakem olarak görmek de yalnızca İşverenin mesaj taşıyıcısı olarak görmek de bu işlevsel ayrımı kaçırır.

Engineer'ın olağan rolü geniş ve son derece operasyoneldir. Kullanılan forma ve projeye göre program incelemesi, metraj, ödeme sertifikasyonu, talimatlar, variation yönetimi, inceleme ve test, notice to correct, Taking-Over Certificate ve Performance Certificate gibi görevleri kapsar. Bunlar sembolik işler değildir. Geciken bir program incelemesi, belirsiz bir talimat, kayıt altına alınmamış variation pozisyonu veya eksik test kaydı projenin ticari ve takvimsel durumunu değiştirebilir. 2017 formları aktif ve zamanında sözleşme yönetimine bilinçli olarak daha fazla ağırlık verir; bu da İşverenin Engineer rolünü yalnızca imza yetkisi değil gerçek bir proje kontrol fonksiyonu olarak kaynaklandırmasını gerektirir.

Ayrımın en önemli hale geldiği yer Clause 3.7'dir. Engineer önce taraflarla görüşerek agreement sağlamaya çalışır. Sözleşmedeki süre içinde agreement sağlanamazsa fair determination aşamasına geçer. 2017 Red ve Yellow Book'ta consultation ve determination adımları belirli sürelerle yönetilir; sözleşmede farklı bir düzenleme yoksa veya taraflar başka şekilde anlaşmadıkça agreement aşaması için genel olarak 42 güne kadar, ardından determination için ilave 42 güne kadar süre öngören yapı kullanılır. Böylece claim yönetimi yalnızca claim yapan tarafın değil Engineer'ın da takvime bağlı olduğu yönetilen bir sürece dönüşür.

Neutral olmak projeden kopuk olmak anlamına gelmez. Aynı konu determination aşamasına gelmeden önce Engineer aylarca program incelemiş, ödeme sertifikaları düzenlemiş, saha toplantılarına katılmış ve talimatları yönetmiş olabilir. Sözleşmesel güvence, determination görevinde Engineer'ın İşverenin savunucusu gibi davranmamasıdır. Analiz; sözleşme, contemporaneous records, program mantığı, teknik neden-sonuç ilişkisi, değerleme kanıtları ve hak değerlendirmesi açısından önemli koşullara izlenebilir biçimde dayanmalıdır. Zayıf proje kayıtlarının her iki tarafa da zarar vermesinin nedenlerinden biri budur: Engineer yalnızca görüşlerden hareket ederek sağlam bir fair determination üretemez.

Engineer determination, tarafların daha sonra ne yapacağını düşünürken görmezden gelebileceği bir belge değildir. 2017 sürecinde determination, sözleşmenin uyuşmazlık mekanizmalarıyla değiştirilene kadar bağlayıcıdır; determination'dan memnun olmayan taraf Notice of Dissatisfaction süresine özellikle dikkat etmelidir. 2017 formlarında determination'ın alınmasından sonra 28 günlük NOD süresi kullanılır; memnuniyetsizliği süresinde koruyamamak ilgili agreement veya determination'ın sözleşme uyarınca final and conclusive hale gelmesine yol açabilir. Bu nedenle contract-management takvimi yalnızca claim notice'larını değil, Engineer kararlarını ve onları izleyen süreleri de takip etmelidir.

İşveren Engineer'ı sınırlandırabilir mi? Birçok olağan yetki için Particular Conditions, İşveren onayının gerektiği durumları belirleyebilir. Ancak determination fonksiyonu bilinçli olarak korunmuştur. FIDIC yapısı ve Golden Principles, sözleşmenin çalışmasını sağlayan rollerin muhafaza edilmesini amaçlar; Engineer'ın gerekli profesyonel değerlendirmeyi yapmasını engelleyen sınırlamalar contract administration modelini zayıflatabilir. Bu nedenle İşverenler yönetişim ile müdahaleyi ayırmalıdır: yetki, raporlama ve eskalasyon sınırlarını belirlemek meşrudur; ancak sözleşmesel determination'ı önceden onaylanmış İşveren pozisyonuna dönüştürüp yine de Engineer'ın neutral değerlendirmesi gibi sunmak doğru değildir.

Silver Book ayrı ele alınmalıdır; çünkü aynı Engineer rolünü kullanmaz. Bu formda karşılık gelen contract administration görevleri İşveren veya Employer's Representative tarafından yürütülür. Bu da Red/Yellow Book varsayımlarının EPC/anahtar teslim sözleşmeye gelişigüzel taşınmaması gerektiğinin başka bir nedenidir. Gokbilge Engineering FIDIC tabanlı projelerde proje yönetimi ve mühendislik tarafında; yetki matrisleri, yazışma protokolleri, karar kayıtları, program kontrolleri, change workflow'ları ve teknik temellendirme yapısını kurarak Engineer, Employer's Representative veya proje ekibinin kontrollü kanıt üzerinden karar vermesini destekler. Hukuki bağımsızlık, çıkar çatışması ve uygulanacak hukuktan doğan görevler yetkin hukuk danışmanlarıyla ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu makale FIDIC sözleşme yönetimini mühendislik ve proje teslimi perspektifinden açıklar; hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Her projede imzalanmış sözleşme, Özel Şartlar (Particular Conditions), uygulanacak hukuk ve kullanılan FIDIC baskısı/esas metni belirleyicidir.