Particular Conditions ne zaman sözleşmeyi özünde FIDIC olmaktan çıkarır?

Bir sözleşme Particular Conditions ile FIDIC General Conditions'ı yoğun biçimde değiştirdi diye hukuken otomatik olarak geçersiz hale gelmez. Daha yararlı soru, nihai sözleşmenin FIDIC formunu tanınabilir kılan ticari ve idari özellikleri hâlâ koruyup korumadığıdır. FIDIC, önemli Particular Conditions değişiklikleri tarafların rollerini, yükümlülüklerini ve risk dağılımını o kadar değiştirmeye başlamıştı ki bazı sözleşmeler yalnızca isim olarak 'FIDIC' kalıyordu; Golden Principles 2019'da tam da bu nedenle yayımlandı. Bu yüzden ihale ekipleri için kapaktaki renk yalnızca hikâyenin başlangıcıdır.

Beş Golden Principle pratik bir test sunar. GP1, sözleşme katılımcılarının görev, hak, yükümlülük, rol ve sorumluluklarının genel olarak General Conditions'daki yapıya uygun ve projenin ihtiyaçlarıyla uyumlu kalmasını ister. GP2, Particular Conditions'ın açık ve belirsizlik yaratmayacak biçimde yazılmasını öngörür. GP3, General Conditions'daki risk/ödül dengesini korur. GP4, sözleşmesel sürelerin makul olmasını ister. GP5 ise uygulanacak hukukla çelişmediği sürece formal uyuşmazlıkların tahkimden önce provisionally binding karar için DAAB/DAB'a götürülmesi yapısını korur. Bunlar proje özelinde düzenleme yapılmasını yasaklayan değil, sınırlarını gösteren kavramsal ilkelerdir.

Particular Conditions gereklidir; çünkü projeler gerçekten birbirinden farklıdır. Ülke hukuku, vergiler, izinler, yerel güvenlik gereksinimleri, finansman koşulları, arayüz düzenlemeleri, teknik standartlar, sigorta, saha erişimi ve proje özelindeki riskler uyarlanmış hükümlere ihtiyaç duyabilir. Sorun, değişikliklerin formu projeye uyarlamak yerine bütün belirsizlikleri onları en az kontrol edebilen tarafa aktarmak için kullanılmasıyla başlar. Eksik saha verisini, İşveren kaynaklı arayüzleri, tanımsız izin riskini, tasarım bilgi boşluklarını ve öngörülemeyen onay gecikmelerini Yükleniciye aktaran bir madde İşverenin risk sütununu kağıt üzerinde küçültebilir; ancak risk çoğu zaman teklif kontenjanı, çekince, program float'ı, claim veya uyuşmazlık olarak geri döner.

Uyarı işaretlerinden biri, sözleşmesel rolü içi boşaltılmış bir Engineer'dır. Engineer sertifika düzenleyemiyor, variation değerlendiremiyor, claim inceleyemiyor veya her önemli adımda önceden İşveren onayı olmadan profesyonel takdir kullanamıyorsa proje bu kişiye hâlâ 'Engineer' diyebilir; ancak contract administration modeli önemli ölçüde değişmiştir. FIDIC de Engineer'ın yetkisini, standart denge bozulduğunda sorun yaratabilecek alanlardan biri olarak açıkça ele alır. Aynı yaklaşım gerçekçi olmayan kısa notice süreleri, tek taraflı claim mekanizmaları, anlamlı dispute adjudication'ın kaldırılması veya belirtilen sürede yerine getirilmesi fiilen mümkün olmayan yükümlülükler için de geçerlidir.

Teklif sahibi açısından doğru yaklaşım, ticari fiyat neredeyse tamamlandıktan sonra Particular Conditions'ı satır satır karşılaştırmak değildir. İhale incelemesinin başında deviations and risk matrix oluşturun. Değiştirilen her madde için standart FIDIC pozisyonunu, önerilen değişikliği, kontrolün hangi tarafa geçtiğini, program sonucunu, maliyet maruziyetini, riski yönetmek için gereken kanıtı ve düzenlemenin başka bir sözleşme dokümanıyla çelişip çelişmediğini kaydedin. Bu matrisi Employer's Requirements, teknik şartnameler, program varsayımları ve fiyat açıklamalarıyla ilişkilendirin. Contract review'ün yalnızca hukuki okuma olmaktan çıkıp mühendislik çalışmasına dönüştüğü nokta burasıdır.

İşveren açısından dengeyi korumak riskleri sorgulamadan kabul etmek anlamına gelmez. Riskin onu gerçekçi biçimde araştırabilecek, kontrol edebilecek, azaltabilecek ve fiyatlayabilecek tarafa verilmesi anlamına gelir. İşveren seçilen FIDIC formunda standart olmayan proje özelinde bir riski Yükleniciye vermek istiyorsa daha iyi yaklaşım; bu transferi açıkça tanımlamak, değerlendirme için gerekli bilgileri sağlamak ve yeterli teklif süresi tanımaktır. Gizli veya çelişkili risk transferi daha güçlü sözleşme değildir; teklif sahiplerinin aynı belirsizlik hakkında farklı varsayımlar yapmasına neden olarak fiyat karşılaştırılabilirliğini zayıflatır.

Gokbilge Engineering'in bu aşamadaki rolü teknik ve teslim odaklıdır. FIDIC tabanlı sözleşmelerle çalışan İşveren ve teklif sahipleri için Gokbilge; kapsam ayrıştırma, Employer's Requirements incelemesi, interface register, sorumluluk matrisi, ihale risk incelemesi, program varsayımları, yapım uygulanabilirliği, devreye alma yükümlülükleri ve sözleşme sonrası değişiklikleri yönetecek proje kontrollerini destekleyebilir. Bu mühendislik bakışı özellikle ticari olarak basit görünen ancak uygulanması veya doğrulanması zor teknik bir yükümlülüğü aktaran maddelerde değerlidir. Sözleşmenin uygulanabilirliği, governing-law yorumu ve hukuki metin yazımı yetkin hukuk danışmanlarınca incelenmelidir; en güçlü ihale incelemesi bu hukuki analizi mühendislik kanıtı ve teslimat deneyimiyle birleştirir.

Bu makale FIDIC sözleşme yönetimini mühendislik ve proje teslimi perspektifinden açıklar; hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Her projede imzalanmış sözleşme, Özel Şartlar (Particular Conditions), uygulanacak hukuk ve kullanılan FIDIC baskısı/esas metni belirleyicidir.